Sahada güçlü kalmak: Profesyonel futbolcularda zihinsel dayanıklılık ile bilişsel ve fiziksel yorgunluk ilişkisi
DOI:
https://doi.org/10.71350/jsms.93Anahtar Kelimeler:
Profesyonel Futbolcu, Zihinsel Dayanıklılık, Bilişsel Yorgunluk, Zihinsel YorgunlukÖzet
Bu araştırma, profesyonel futbolcularda zihinsel dayanıklılık ile algılanan fiziksel ve bilişsel yorgunluk arasındaki ilişkiyi ve demografik değişkenlerin etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma evreni, 2025–2026 sezonunda Türkiye Futbol Federasyonu’na (TFF) kayıtlı aktif profesyonel futbolculardan oluşmakta olup, örneklem 324 gönüllü futbolcudan oluşmaktadır. Veriler üç bölümden oluşan anketler aracılığıyla toplanmıştır: demografik bilgiler (yaş, eğitim düzeyi, profesyonel spor deneyimi, lig seviyesi), Tekkurşun ve ark., (2023) tarafından geliştirilen Algılanan Fiziksel ve Bilişsel Yorgunluk Ölçeği (AFBYÖ) ve Altıntaş ve Bayar Koruç (2016) tarafından Türkçeye uyarlanan Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri (Sheard vd., 2009). IBM SPSS 25.0 kullanılarak verilerin analizinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma, Cronbach alpha, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Post Hoc (Scheffe ve Gabriel) ve Pearson korelasyon analizleri uygulanmıştır. Verilerin normal dağılımı skewness ve kurtosis değerleriyle kontrol edilmiştir (p<.05). Bulgular, yaş, spor deneyimi ve eğitim düzeyinin yorgunluk üzerinde anlamlı etkiler oluşturduğunu, ancak zihinsel dayanıklılık üzerinde belirgin farklılık yaratmadığını göstermiştir. Lig seviyesi değişkeni her iki ölçekte de anlamlı fark oluşturmamıştır. Zihinsel dayanıklılığın güven alt boyutu, yorgunluk algısını azaltıcı bir rol oynamaktadır. Genel olarak, profesyonel futbolcuların zihinsel dayanıklılık düzeyleri yüksek, algılanan fiziksel ve bilişsel yorgunluk düzeyleri görece düşük bulunmuştur. Bu sonuçlar, spor performansının sürdürülebilirliği için psikolojik ve fizyolojik değişkenlerin birlikte değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır.
Referanslar
Akman, D. (2019). Yetişkin sporcuların imgeleme, içsel konuşma ve stresle başa çıkma biçimlerinin zihinsel dayanıklılık ile ilişkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Altıntaş, A., ve Bayar-Koruç, P. (2016). Sporda zihinsel dayanıklılık envanteri’nin psikometrik özelliklerinin incelenmesi (SZDE). Hacettepe Spor Bilimleri Dergisi, 27(4), 162-171.
Bacak, İ. (2022). Eskrim sporu yapan lise ve üniversite öğrencilerinin karakter yapıları ile zihinsel dayanıklılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı.
Başer, B. (2019). Voleybolcularda zihinsel dayanıklılık ve sportif kendine güven. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Bilimleri ve Teknolojisi Bilim Dalı.
Boksem, M. A., & Tops, M. (2008). Mental fatigue: costs and benefits. Brain research reviews, 59(1), 125-139.
Boksem, M. A., Meijman, T. F., & Lorist, M. M. (2005). Effects of mental fatigue on attention: an ERP study. Cognitive brain research, 25(1), 107-116.
Capranica, L., Cama, G., Fanton, F., Tessitore, A., & Figura, F. (1992). Force and power of preferred and non-preferred leg in young soccer players. The Journal of Sports Medicine and Physical Fitness, 32(4), 358-363.
Dalay, Y. (2024). Elit Hentbolcularda Psikolojik Sağlamlık, Zihinsel Dayanıklılık ve Kaygı. Duvar Yayınları, İzmir.
Dalay, Y., ve Çembertaş E. (2026). Fitness merkezlerinde spor yapan bireylerin sosyal görünüş kaygıları ile psikolojik iyi oluş düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor & Hareket Bilimleri Dergisi. 7(1), 98-108.
Davis, P. A., Sörman, D., Carlberg, A., Rognsvåg, E. & Stenling, A. (2022). The psychophysiological influence of exertion and affect on sport-specific cognitive and physical performance. Journal of Science and Medicine in Sport, 25(9), 764-769.
De Lima, C. Z. L., de Sousa Fortes, L., Pires, D. A., Machado, H. E. S., Oliveira, A. D. S. D., Coswig, V. S. & Penna, E. M. (2025). Mental fatigue increases perception of effort but does not compromise the inhibitory control of football referees during a match simulation physical task. European Journal of Sport Science, 25(3), e12222.
Eminoğlu, D. (2020). Tohm güreşçilerinin problem çözme becerilerinin zihinsel dayanıklılıkları ile ilişkisi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Eniseler, N. (2010). Bilimin Işığında Futbol Antrenmanı. Birleşik Matbaacılık, Manisa.
Erbaş, İ. (2023). Spor lisesi öğrencilerinin zihinsel dayanıklılık düzeylerinin demografik değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı.
Erdoğan, M. (2022). Besyo öğrencilerinin zihinsel dayanaklılık ve fiziksel aktivite düzeyleri ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı.
Eren, M. Ö., & Atlı, M. (2024). Perceived physical and cognitive terms of mental endurance in athletesrelationship with fatigue. International Journal of Eurasian Education and Culture, 9(27), 360-376.
Günay, M., ve Yüce, A. (2008). Futbol Antrenmanının Bilimsel Temelleri. Gazi Kitabevi. Baskı, Ankara.
Güzel, (2021). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin egzersiz bağımlılığı ve zihinsel dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Balıkesir Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı.
Harmancı, F. (2019). Sporda zihinsel dayanıklılık bisiklet sporcuları üzerinde bir çalışma. (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı.
Kahraman, M. Z. & İşlen, T. (2023). The effect of muscle fibril types on performance in football: A traditional review, International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 8(21), 693-706.
Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Karatosun, H. (2009). Antrenmanın fizyolojik temelleri. 2. Baskı, Isparta.
Kesler, E. (2020). Elit güreşçilerde bilinçli farkındalık, sürekli optimal performans duygu durumu, spora katılım motivasyonu ve stres düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York and London: The Guilford Press
Kline, R. B. (2020). Principles and practice of structural equation modeling, Guilford Press.
Kurtay, M. (2018). Gelişim liglerinde oynayan futbolcuların zihinsel dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Hareket ve Antrenman Anabilim Dalı.
Maraşlı, H. (2018). Genç hentbolcuların zihinsel dayanıklılık ve bilinçli farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Myers, C. S. (1937). Conceptions of mental fatigue. The American Journal of Psychology, 50(1), 296-306.
Nas, K. ve Çolakoğlu, T. (2017). Futbolcuların saldırganlık düzeyleri ile öfke tarzları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53), 971-977.
Pattyn, N., Van Cutsem, J., Dessy, E., & Mairesse, O. (2018). Bridging exercise science, cognitive psychology, and medical practice: Is “cognitive fatigue” a remake of “the emperor’s new clothes”? Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01246
Sheard, M., Golby, J., & Van Wersch, A. (2009). Progress toward construct validation of the Sports Mental Toughness Questionnaire (SMTQ). European Journal of Psychological Assessment, 25(3), 186-193.
Şahinler, Y., ve Beşler, H. K. (2021). Takım ve mücadele sporları yapan bireylerin zihinsel dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 5(2), 134-44.
Şimşek, B., Kartal, A., & Aktaş, S. (2023). Mental toughness levels of male and female football players. Turkish Journal of Sport and Exercise, 25(1), 92-100. https://doi.org/10.15314/tsed.1245313
Tekkurşun-Demir, G., Cicioğlu, H. İ., ve Yarayan, Y. E. (2023). Algılanan fiziksel ve bilişsel yorgunluk ölçeği’nin geliştirilmesi (AFBYÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 6(3), 715-.726. https://doi.org/10.38021asbid.1220568
Ünver, D., ve Karacabey, K. (2022). Futbolda fizyolojik ve zihinsel dayanıklılık: profesyonel futbolcular üzerine bir uygulama. Uluslararası Türk Spor ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 2(2), 73-87. https://doi.org/10.55376/ijtsep.1226091
Van Cutsem, J., Marcora, S., De Pauw, K., Bailey, S., Meeusen, R. & Roelands, B. (2017). The effects of mental fatigue on physical performance: a systematic review. Sports medicine, 47, 1569-1588.
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Tayfun İşlen
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
