Sporcularda müsabaka ruminasyonu ile sportif yaşam doyumu arasındaki ilişkide sporda motivasyon, spora bağlılık, psikolojik sağlamlık ve psikolojik iyi oluşun aracı rolünün karma yöntemle incelenmesi
Anahtar Kelimeler:
Spor müsabakası ruminasyonu, sportif yaşam doyumu, sporda motivasyon, spora bağlılıkÖzet
Bu çalışmanın amacı, spor müsabakası ruminasyonu ile sportif yaşam doyumu arasındaki ilişkide sporda motivasyon, spora bağlılık, psikolojik sağlamlık ve psikolojik iyi oluş değişkenlerinin aracı rollerini sıralı açıklayıcı karma yöntem deseni çerçevesinde incelemektir. Araştırmanın nicel boyutu ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüş ve Türkiye’de üniversite öğrencisi olan lisanslı sporculardan (N=750) elde edilen veriler PROCESS makro kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel analiz sonuçları, spor müsabakası ruminasyonunun sportif yaşam doyumu üzerindeki doğrudan etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını, ancak bu ilişkinin sporda motivasyon, spora bağlılık ve psikolojik iyi oluş değişkenleri aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştiğini ortaya koymuştur. Psikolojik sağlamlığın ise bu ilişkide doğrudan anlamlı bir aracılık rolü üstlenmediği belirlenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda, veri doygunluğuna ulaşıldığı noktada toplam 20 katılımcı ile (n=20) yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Nitel bulgular, sporcuların sportif yaşam doyumunun yalnızca bilişsel süreçlerle değil, aynı zamanda motivasyonel, sosyal ve psikolojik faktörlerin etkileşimiyle şekillendiğini göstermiştir. Katılımcılar, motivasyon, sosyal destek ve psikolojik iyi oluşun sportif doyumun sürdürülmesinde belirleyici rol oynadığını vurgulamıştır. Nicel ve nitel bulguların bütüncül değerlendirilmesi sonucunda, spor müsabakası ruminasyonunun sportif yaşam doyumu üzerindeki etkisinin doğrudan bir nedensellikten ziyade çok boyutlu psikososyal mekanizmalar aracılığıyla gerçekleştiği ve bu süreçte motivasyon, spora bağlılık ve psikolojik iyi oluşun kritik aracı değişkenler olarak işlev gördüğü sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda, sahada görev yapan antrenörlerin ve spor psikologlarının, sporcuların müsabaka sonrası ruminatif düşüncelerinin olumsuz etkilerini azaltmak ve sportif doyumlarını artırmak amacıyla motivasyon, spora bağlılık ve psikolojik iyi oluşu güçlendirmeye yönelik uygulamalı müdahale programları geliştirmeleri önerilmektedir.
Referanslar
Agortey, J. J. (2023). Sports stressors and academic performance of student-athletes in selected colleges of education in Ghana. British Journal of Multidisciplinary and Advanced Studies, 4(3), 16–55. https://doi.org/10.37745/bjmas.2022.0187
Aydın, A. (2001). Gelişim ve öğrenme psikolojisi. Alfa Yayınları.
Bastin, M., Bijttebier, P., Raes, F., & Vasey, M. W. (2014). Brooding and reflecting in an interpersonal context. Personality and Individual Differences, 63, 100–105. https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.01.062
Bazeley, P. (2006). The contribution of computer software to integrating qualitative and quantitative data and analyses. Research in the Schools, 13(1), 64–74. Access
Block, J., & Kremen, A. M. (1996). IQ and ego-resiliency: Conceptual and empirical connections and separateness. Journal of Personality and Social Psychology, 70(2), 349–361. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.2.349
Burwell, R. A., & Shirk, S. R. (2007). Subtypes of rumination in adolescence: Associations between brooding, reflection, depressive symptoms, and coping. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 36, 56–65. https://doi.org/10.1080/15374410709336568
Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with AMOS. Routledge.
Cann, A., Calhoun, L. G., Tedeschi, R. G., Triplett, K. N., Vishnevsky, T., & Lindstrom, C. M. (2011). Assessing posttraumatic cognitive processes: The event related rumination inventory. Anxiety, Stress, & Coping, 24(2), 137–156. https://doi.org/10.1080/10615806.2010.529901
Caselli, G., Bortolai, C., Leoni, M., Rovetto, F., & Spada, M. M. (2008). Rumination in problem drinkers. Addiction Research & Theory, 16(6), 564–571. https://doi.org/10.1080/16066350802100822
Cohen, J. R., & Ferrari, J. R. (2010). Take some time to think this over: The relation between rumination, indecision, and creativity. Creativity Research Journal, 22(1), 68–73. https://doi.org/10.1080/10400410903579601
Creamer, E. G. (2020). Tamamen bütünleştirilmiş karma yöntem araştırmalarına giriş (İ. Seçer & S. Ulaş, çev. ed.). Vizetek Yayıncılık.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE Publications.
Creswell, J. W. (2017). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M. Sözbilir, çev. ed.). Pegem Akademi.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2015). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi (2. baskı; Y. Dede & S. B. Demir, çev. ed.). Anı Yayıncılık.
Cutillo Schmitter. (1999). Life satisfaction in centenarians residing in long-term care. The Annals of Long-Term Care, 7(12). Access
Demir, H. (2022). Sporda motivasyon ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği: Türkçe uyarlama çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(4), 56–68. https://doi.org/10.33689/spormetre.1062454
Diener, E. (1985). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95, 542–575. https://doi.org/10.1037/0033-2909.95.3.542
Diener, E. D., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa4901_13
Diener, E., Wirtz, D., Biswas-Diener, R., Tov, W., Kim-Prieto, C., Choi, D. W., et al. (2009). New measures of wellbeing. Social Indicators Research Series, 39. https://doi.org/10.1007/978-90-481-2354-4_12
Diener, E., Wirtz, D., Tov, W., Kim-Prieto, C., Choi, D. W., Oishi, S., & Biswas-Diener, R. (2009). New well-being measures: Short scales to assess flourishing and positive and negative feelings. Social Indicators Research, 97, 143–156. https://doi.org/10.1007/978-90-481-2354-4_12
Dikmen, A. A. (1995). İş doyumu ve yaşam doyumu ilişkisi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 50(3). Access
Dockery, A. M. (2003). Happiness, life satisfaction and the role of work: Evidence from two Australian surveys (pp. 77–95). School of Economics and Finance, Curtin University of Technology. Access
Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93–102. Access
Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill Companies.
George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. Allyn & Bacon.
Guillén, F., & Martínez-Alvarado, J. R. (2014). The sport engagement scale: An adaptation of the Utrecht Work Engagement Scale (UWES) for the sports environment. Universitas Psychologica, 13(3), 975–984. https://doi.org/10.11144/Javeriana.UPSY13-3.sesa
Gürbüz, S. (2021). Sosyal bilimlerde aracı, düzenleyici ve durumsal etki analizleri. Seçkin Yayıncılık.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
Han, M. T., & Polat, E. (2022). Kış sporları ile ilgilenen sporcuların spora bağlılık ve yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(3), 80–91. https://doi.org/10.33689/spormetre.1079970
Han, M. T., Siner, E., & Dursun, M. (2024). Relationship between sports life satisfaction and life commitment. Research in Sports Science, 14(2), 80–89. https://doi.org/10.5152/rss.2024.24025
Hayes, A. F. (2022). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. The Guilford Press.
Kan, E., & Han, M. T. (2025). Spora bağlılık ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki. Journal of Sport for All and Recreation, 7(1), 91–102. https://doi.org/10.56639/jsar.1639502
Karafil, A. Y., & Pehlivan, E. (2023). Spor müsabakası ruminasyon ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 28(1), 8–15. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1158522
Lonsdale, C., Hodge, K., & Jackson, S. A. (2007). Athlete engagement: II. Developmental and initial validation of the Athlete Engagement Questionnaire. International Journal of Sport Psychology, 38(4), 471–492. https://doi.org/10.1037/t50268-000
Ma, Q., & Zhang, L. W. (2003). Sports psychology. Zhejiang Education Press.
Mallett, C., Kawabata, M., Newcombe, P., Otero-Forero, A., & Jackson, S. (2007). Sport motivation scale-6 (SMS-6): A revised six-factor sport motivation scale. Psychology of Sport and Exercise, 8(5), 600–614. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2006.12.005
Mangan, C. (2018). Interpersonal communication in college athletics (Unpublished master’s dissertation). The University of Western Illinois.
Martin, L. L., & Tesser, A. (1996). Some ruminative thoughts. In Ruminative thoughts (pp. 1–47). Psychology Press. Access
McKay, D., Abramowitz, J. S., & Taylor, S. (2007). Discussion: Conceptualizing subtypes of obsessive-compulsive disorder. In Obsessive-compulsive disorder (pp. 127–135). Elsevier Science Ltd. https://doi.org/10.1016/B978-008044701-8/50009-7
Michel-Kröhler, A., Krys, S., & Berti, S. (2021). Development and preliminary validation of the sports competition rumination scale (SCRS). Journal of Applied Sport Psychology, 35(2), 265–283. https://doi.org/10.1080/10413200.2021.1961921
Neugarten, B. L., Havighurst, R. J., & Tobin, S. S. (1961). The measurement of life satisfaction. Journal of Gerontology, 16, 134–143. https://doi.org/10.1093/geronj/16.2.134
Nijstad, B. A., De Dreu, C. K., Rietzschel, E. F., & Baas, M. (2010). The dual pathway to creativity model: Creative ideation as a function of flexibility and persistence. European Review of Social Psychology, 21(1), 34–77. https://doi.org/10.1080/10463281003765323
Nolen-Hoeksema, S. (1991). Responses to depression and their effects on the duration of depressive episodes. Journal of Abnormal Psychology, 100(4), 569–582. https://doi.org/10.1037/0021-843X.100.4.569
Nolen-Hoeksema, S., & Jackson, B. (2001). Mediators of the gender difference in rumination. Psychology of Women Quarterly, 25(1), 37–47. https://doi.org/10.1111/1471-6402.00005
Özer, M., & Karabulut, Ö. Ö. (2003). Life satisfaction in the elderly. Geriatrics, 6(2), 72–74. Access
Roberts, J. E., Gilboa, E., & Gotlib, I. H. (1998). Ruminative response style and vulnerability to episodes of dysphoria: Gender, neuroticism, and episode duration. Cognitive Therapy and Research, 22, 401–423. https://doi.org/10.1023/A:1018713313894
Roy, M. M., Memmert, D., Frees, A., Radzevick, J., Pretz, J., & Noël, B. (2016). Rumination and performance in dynamic, team sport. Frontiers in Psychology, 6. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.02016
Rutter, M. (2006). Implications of resilience concepts for scientific understanding. Annals of the New York Academy of Sciences, 1094(1), 1–12. https://doi.org/10.1196/annals.1376.002
Ryff, C. D., & Singer, B. H. (2008). Know thyself and become what you are: A eudaimonic approach to psychological well-being. Journal of Happiness Studies, 9, 13–39. https://doi.org/10.1007/s10902-006-9019-0
Shang, Y., & Yang, S. Y. (2021). The effect of social support on athlete burnout in weightlifters: The mediation effect of mental toughness and sports motivation. Frontiers in Psychology, 12, 649677. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.649677
Sırgancı, G., Cihan, B. B., & Ilgar, E. A. (2019). “Spora Bağlılık Ölçeği”nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 7(17), 171–191. Access
Simon, D., Kriston, L., Loh, A., Spies, C., Scheibler, F., Wills, C., & Härter, M. (2010). Confirmatory factor analysis and recommendations for improvement of the Autonomy-Preference-Index (API). Health Expectations, 13(3), 234–243. https://doi.org/10.1111/j.1369-7625.2009.00584.x
Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15, 194–200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
Somoğlu, M. B., & Cihan, H. (2022). Sportive Life Satisfaction Scale: Adaptation study to Turkish culture. Mediterranean Journal of Sport Science (MJSS), 5(Special Issue 1), 531–547. https://doi.org/10.38021/asbid.1194098
Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01
Telef, B. B. (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374–384. https://izlik.org/JA93MA36YU
Tennant, R., Hiller, L., Fishwick, R., Platt, S., Joseph, S., Weich, S., … Stewart-Brown, S. (2007). The Warwick-Edinburgh mental well-being scale (WEMWBS): Development and UK validation. Health and Quality of Life Outcomes, 5, 1–13. https://doi.org/10.1186/1477-7525-5-63
Trapnell, P. D., & Campbell, J. D. (1999). Private self-consciousness and the five-factor model of personality: Distinguishing rumination from reflection. Journal of Personality and Social Psychology, 76(2), 284–304. https://doi.org/10.1037/0022-3514.76.2.284
Tugade, M. M., & Fredrickson, B. L. (2004). Resilient individuals use positive emotions to bounce back from negative emotional experiences. Journal of Personality and Social Psychology, 86(2), 320–333. https://doi.org/10.1037/0022-3514.86.2.320
Tusaie, K., & Dyer, J. (2004). Resilience: A historical review of the construct. Holistic Nursing Practice, 18(1), 3–10. https://doi.org/10.1097/00004650-200401000-00002
Usán, P., Salavera, C., Quílez-Robres, A., & Lozano-Blasco, R. (2022). Behaviour patterns between academic motivation, burnout and academic performance in primary school students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 12663. https://doi.org/10.3390/ijerph191912663
Veenhoven, R. (1996). Chapter 1. In W. E. Saris, R. Veenhoven, A. C. Scherpenzeel, & B. Bunting (Eds.), A comparative study of satisfaction with life in Europe (Vol. 2, pp. 11–48). Eötvös University Press. Access
Watkins, E. R., & Roberts, H. (2020). Reflecting on rumination: Consequences, causes, mechanisms and treatment of rumination. Behaviour Research and Therapy, 127, 103573. https://doi.org/10.1016/j.brat.2020.103573
Watson, L. A., Berntsen, D., Kuyken, W., & Watkins, E. R. (2012). The characteristics of involuntary and voluntary autobiographical memories in depressed and never depressed individuals. Consciousness and Cognition, 21(3), 1382–1392. https://doi.org/10.1016/j.concog.2012.06.016
Yang, H., & Guan, Y. (2022). The effect of positive rumination training on mental health and attentional bias. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 44(2), 582–589. https://doi.org/10.1007/s10862-022-09959-7
Yang, H., & Li, H. (2020). Training positive rumination in expressive writing to enhance psychological adjustment and working memory updating for maladaptive ruminators. Frontiers in Psychology, 11, 789. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00789
Yang, H., & Maccann, C. (2024). Co-rumination and psychological well-being of Chinese and Australian college students: A comparative study. Current Psychology, 43(39), 31141–31148. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06690-2
Yarımkaya, E., Akandere, M., & Baştuğ, G. (2014). Effect of self-confidence levels of 12–14 years old students on their serving ability in volleyball. Niğde University Journal of Physical Education and Sport Sciences, 8(2), 242–250. https://izlik.org/JA49SG86HK
Yaşartürk, F., Akyüz, H., & Karataş, İ. (2017). Rekreatif etkinliklere katılan üniversite öğrencilerinin serbest zamanda sıkılma algısı ile yaşam doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(Special Issue 2), 239–252. https://izlik.org/JA47CA34HC
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yi, H., Wei, S., Xiao, M., Zhao, Q., Chen, L., Zhai, J., & Song, J. (2024). Contribution of rumination and psychological resilience to post-traumatic growth of front-line healthcare workers in mobile cabin hospitals under normalized epidemic prevention and control requirements. Preventive Medicine Reports, 37, 102554. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2023.102554
Yu, J., Huang, C., He, T., Wang, X., & Zhang, L. (2022). Investigating students’ emotional self-efficacy profiles and their relations to self-regulation, motivation, and academic performance in online learning contexts: A person-centered approach. Education and Information Technologies, 27(8), 11715–11740. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11099-0
Zorba, E., & Saygın, Ö. (2013). Fiziksel aktivite ve fiziksel uygunluk. Fırat Matbaacılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Muhammet Talha Han; Erdoğan Tozoğlu, İsmail Seçer
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
